Taal in Hongarije

Thema’s > Hongaarse taal

Zie ook onze Hongaarse taalcursus voor vakantiegangers

De officiële taal is Hongaars [Mgyar] het behoort tot de Fins-Oegrische taalgroep. Opvallend zijn de 21 naamvallen die o.a. het ontbreken van voorzetsels ondervangen. Het bevat geen geslachten en het bezit slechts 1 lidwoord.

Het Hongaars heeft met geen enkele West- of Oost-Europese taal overeenkomsten. Met buitenlanders wordt vaak Duits gesproken, maar ook steeds vaker Engels, vooral onder jongeren en in het zakenverkeer. Met wat handen en voetenwerk kom je er wel uit: De Hongaren zijn erg behulpzaam. Heel soms treft u iemand die Nederlands spreekt. In de zeventiende eeuw was het voor protestantse Hongaren niet mogelijk om een theologiestudie op universitair niveau te volgen. Er was alleen een katholieke universiteit. Het destijds nog protestantse Nederland bood die mogelijkheid wel. De Hongaarse studenten waren er welkom. Sindsdien is er een intensief contact tussen de landen – met een hapering in de twintigste eeuw, toen Hongarije in de oorlog aan de andere kant stond. Er zijn inmiddels wel degelijk protestantse universiteiten in Hongarije. Maar je moet  niet gek opkijken als je in een Hongaars plattelandsdorpje een dominee tegenkomt  die Nederlands spreekt.

Az idegenforgalom fejlödése magával hozta a száláshelyek számának gyarapítását, a kényelmes és korszerü kempingek létesítését, a szállodák és fizetövendéglátó helyek szaporítását. Dit ene zinnetje uit een kampeergids is al voldoende om u duidelijk te maken dat het Hongaars een taal is die in geen enkel opzicht lijkt op de moderne talen die u op school hebt geleerd of zelfs maar op een van de andere talen die in Europa gesproken worden. U herkent geen enkel woord, ja misschien klinkt ‘kempingek’ u bekend in de oren. Het betekent inderdaad ‘campings’ en net als in het Nederlands is het een leenwoord. De Hongaren kwamen van achter de Ural, dus u begrijpt dat het Hongaars, anders dan vrijwel alle andere talen in ons werelddeel, niet behoort tot de Indogermaanse taalgroep. Het behoort tot de Uraltalen en wel tot de Fins-Ugrische tak. Fins, dat is een taal waarmee u misschien wel eens te maken hebt gehad. Maar ook dat biedt weinig houvast, want een Fin en een Hongaar verstaan elkaar absoluut niet.

Is het Hongaars dan toch ‘een maagd zonder moeder, zonder zusters’? Niet helemaal. Maagdelijk is het Hongaars zeker, er is geen enkele andere taal van afgeleid. Maar het heeft wel degelijk zusters en nichten, zij het vooral verre nichten. Het zijn, afgezien van het Fins, het Samisch (de taal van de Samen of Lappen) en het Ests allemaal talen die worden gesproken door minderheden in Rusland. Ze zijn opgenomen in het hier afgedrukte schema en uit de cijfers (die het aantal sprekers aangeven) kunt u al afleiden dat het soms gaat om bijna uitgestorven talen en soms om talen die nog door grote groepen mensen gesproken worden (vaak naast het Russisch). Er is al zeer vroeg sprake geweest van een scheiding van talen (en dus van volken). Eerst gingen de Finse en Ugrische stammen een andere weg (westwaarts) dan de Samojeedse (die naar het noordoosten trokken). Na 2000 v. Chr. scheidden de Finnen en Permen zich af van de Ugrische stammen (zij trokken naar het noordwesten) en zo komt het dat Finnen en Hongaren alleen nog maar een historische relatie tot elkaar hebben. Uiteindelijk bleven alleen de Hongaars sprekende stammen bij elkaar om tenslotte rust te vinden in de Pannonische Laagvlakte, ver, zeer ver verwijderd van hun broedervolken. Behalve die vroege scheiding is er nog een tweede oorzaak voor de grote verschillen tussen Hongaars en Fins. De Hongaarse stammen maakten op hun eeuwen durende reis naar het westen kennis met stammen die een Iraanse of Turkse taal spraken en van deze buren hebben zij tientallen woorden overgenomen, leenwoorden op het gebied van de akkerbouw, runderteelt, wijnbouw, huisvesting, sociaal verkeer – zaken die bij nomaden onbekend waren en waarvoor zij dus zelf geen woorden hadden. Eenmaal in Pannonië gevestigd, namen de Hongaren ook woorden over uit het Latijn van de Kerk (waaraan ook het Latijnse schrift werd ontleend dat in de plaats kwam van het Hongaarse runenschrift) en uit de talen van de omringende volken (Duits, Servisch en onder de Transsylvanische Hongaren ook uit het Roemeens).

Vanaf het eind van de l8de eeuw hebben taalkundigen getracht het Hongaars van onnodige leenwoorden te zuiveren; in 1832 werd dit proces versneld door de publicatie van een hernieuwde Hongaarse grammatica. Een taal met een zo heel andere ontwikkeling dan de Indogermaanse talen moet wel sterk afwijken waar het gaat om uitspraak, woordenschat en grammatica. Het citaat hierboven bevestigt dat. Het Hongaars is voor ons een zo moeilijke taal dat het veel tijd kost om zelfs maar de meest elementaire regels onder de knie te krijgen; de weinigen die het Hongaars in Nederland en België doceren (aan universiteiten en volksuniversiteiten) beamen dat. Het heeft dan ook weinig zin u hier de grammaticale regels uit te leggen. Laten we volstaan met een paar opmerkingen.

Het Hongaarse alfabet kent dezelfde letters als het onze, met uitzondering van de q, w en x (die wel bij hoge uitzondering voorkomen in leenwoorden en familienamen). Daaraan zijn een paar andere letters toegevoegd die bijzondere klanken aangeven: cs, dz, dzs, gy, ly, ny, ö, sz, ty, ü en zs. Let wel: al schrijft men soms 2 of 3 letters, ze gelden als één ondeelbaar geheel en hebben dan ook een eigen plaats in het alfabet. Van alle klinkers bestaat bovendien een lange vorm (á, é, í, ó, ö, ú, en ü); soms worden die ook afzonderlijk in alfabetische opsommingen opgenomen.

Zoals blijkt uit uitspraakregels, worden nagenoeg alle letters stuk voor stuk uitgesproken. Het Hongaars kent geen grammaticaal geslacht, maar weer wel een groot aantal naamvallen in de vorm van achtervoegsels (suffixen); dergelijke achtervoegsels komen ook in de plaats van onze voorzetsels. Het werkwoord ‘hebben’ ontbreekt; vragende zinnen worden gevormd door een wijziging in de melodie of door het gebruik van partikels, ontkenningen door een ontkenningswerkwoord.

We kunnen ons voorstellen dat die grote verschillen met onze Indogermaanse talen u niet uitnodigen tot het volgen van een cursus Hongaars. Geen nood, er zijn heel wat Hongaren die een vreemde taal spreken. In de wereld van de horeca is dat vooral Duits, een taal die ook door veel andere Hongaren begrepen wordt, zeker in het westen van het land. Het Engels wordt steeds belangrijker, vooral in de zakenwereld en de hotels in de hoogste klassen; bij jongeren neemt het in populariteit toe. Russisch was tot de 90-er jaren een verplicht schoolvak, maar het was verre van populair.

DIT KAN U OOK INTERESSEREN:
Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *