Thema's > Hongaarse taal
Az idegenforgalom fejlödése magával hozta a száláshelyek számának
gyarapítását, a kényelmes és korszerü kempingek létesítését, a
szállodák és fizetövendéglátó helyek szaporítását.
Dit ene zinnetje uit een kampeergids is al voldoende om u duidelijk te
maken dat het Hongaars een taal is die in geen enkel opzicht lijkt op de
moderne talen die u op school hebt geleerd of zelfs maar op een van de
andere talen die in Europa gesproken worden. U herkent geen enkel woord,
ja misschien klinkt 'kempingek' u bekend in de oren. Het betekent
inderdaad 'campings' en net als in het Nederlands is het een leenwoord.
De Hongaren kwamen van achter de Ural, dus u begrijpt dat het Hongaars,
anders dan vrijwel alle andere talen in ons werelddeel, niet behoort tot
de Indogermaanse taalgroep.
Het behoort tot de Uraltalen en wel tot de Fins-Ugrische tak. Fins, dat is
een taal waarmee u misschien wel eens te maken hebt gehad. Maar ook dat
biedt weinig houvast, want een Fin en een Hongaar verstaan elkaar absoluut
niet.
Is het Hongaars dan toch 'een maagd zonder moeder, zonder zusters'? Niet
helemaal. Maagdelijk is het Hongaars zeker, er is geen enkele andere taal
van afgeleid. Maar het heeft wel degelijk zusters en nichten, zij het
vooral verre nichten. Het zijn, afgezien van het Fins, het Samisch (de
taal van de Samen of Lappen) en het Ests allemaal talen die worden
gesproken door minderheden in Rusland. Ze zijn opgenomen in het hier
afgedrukte schema en uit de cijfers (die het aantal sprekers aangeven)
kunt u al afleiden dat het soms gaat om bijna uitgestorven talen en soms
om talen die nog door grote groepen mensen gesproken worden (vaak naast
het Russisch). Er is al zeer vroeg sprake geweest van
een scheiding van talen (en dus van volken). Eerst gingen de Finse en Ugrische stammen een andere weg (westwaarts) dan
de Samojeedse (die naar het noordoosten trokken).
Na 2000 v. Chr. scheidden de Finnen en Permen zich af van de Ugrische
stammen (zij trokken naar het noordwesten) en zo komt het dat Finnen en
Hongaren alleen nog maar een historische relatie tot elkaar hebben.
Uiteindelijk bleven alleen de Hongaars sprekende stammen bij elkaar om
tenslotte rust te vinden in de Pannonische Laagvlakte, ver, zeer ver
verwijderd van hun broedervolken.
Behalve die vroege scheiding is er nog een tweede oorzaak voor de grote
verschillen tussen Hongaars en Fins.
De Hongaarse stammen maakten op hun eeuwen durende reis naar het westen
kennis met stammen die een Iraanse of Turkse taal spraken en van deze
buren hebben zij tientallen woorden overgenomen, leenwoorden op het gebied
van de akkerbouw, runderteelt, wijnbouw, huisvesting, sociaal verkeer -
zaken die bij nomaden onbekend waren en waarvoor zij dus zelf geen woorden
hadden. Eenmaal in Pannonië gevestigd, namen de Hongaren ook woorden over
uit het Latijn van de Kerk (waaraan ook het Latijnse schrift werd ontleend
dat in de plaats kwam van het Hongaarse runenschrift) en uit de talen van
de omringende volken (Duits, Servisch en onder de Transsylvanische
Hongaren ook uit het Roemeens).
Vanaf het eind van de l8de eeuw hebben taalkundigen getracht het Hongaars
van onnodige leenwoorden te zuiveren; in 1832 werd dit proces versneld
door de publicatie van een hernieuwde Hongaarse grammatica.
Een taal met een zo heel andere ontwikkeling dan de Indogermaanse talen
moet wel sterk afwijken waar het gaat om uitspraak, woordenschat en
grammatica. Het citaat hierboven bevestigt dat. Het Hongaars is voor ons
een zo moeilijke taal dat het veel tijd kost om zelfs maar de meest
elementaire regels onder de knie te krijgen; de weinigen die het Hongaars
in Nederland en België doceren (aan universiteiten en
volksuniversiteiten) beamen dat. Het heeft dan ook weinig zin u hier de
grammaticale regels uit te leggen. Laten we volstaan met een paar
opmerkingen.
Het Hongaarse alfabet kent dezelfde letters als het onze, met
uitzondering van de q, w en x (die wel bij hoge uitzondering voorkomen in
leenwoorden en familienamen). Daaraan zijn een paar andere letters
toegevoegd die bijzondere klanken aangeven: cs, dz, dzs, gy, ly, ny, ö,
sz, ty, ü en zs. Let wel: al schrijft men soms 2 of 3 letters, ze gelden
als één ondeelbaar geheel en hebben dan ook een eigen plaats in het
alfabet. Van alle klinkers bestaat bovendien een lange vorm (á, é, í,
ó, ö, ú, en ü); soms worden die ook afzonderlijk in alfabetische
opsommingen opgenomen.
Zoals blijkt uit uitspraakregels, worden nagenoeg alle letters stuk voor
stuk uitgesproken. Het Hongaars kent geen grammaticaal geslacht, maar weer
wel een groot aantal naamvallen in de vorm van achtervoegsels (suffixen);
dergelijke achtervoegsels komen ook in de plaats van onze voorzetsels.
Het werkwoord 'hebben' ontbreekt; vragende zinnen worden gevormd door een
wijziging in de melodie of door het gebruik van partikels, ontkenningen
door een ontkenningswerkwoord.
We kunnen ons voorstellen dat die grote verschillen met onze Indogermaanse
talen u niet uitnodigen tot het volgen van een cursus Hongaars. Geen nood,
er zijn heel wat Hongaren die een vreemde taal spreken. In de wereld van
de horeca is dat vooral Duits, een taal die ook door veel andere Hongaren
begrepen wordt, zeker in het westen van het land. Het Engels wordt steeds
belangrijker, vooral in de zakenwereld en de hotels in de hoogste klassen;
bij jongeren neemt het in populariteit toe. Russisch was tot voor kort een
verplicht schoolvak, maar het is verre van populair. Drie Hongaarse
universiteiten bieden Nederlands aan als studierichting. Daarnaast wordt
Nederlands als keuzevak gedoceerd op veel hogescholen. Ook zijn er overal
cursussen te volgen. Hoewel een Nederlander vaak niet begrijpt waarom een
buitenlander ons taaltje leert, is het voor de Hongaar een zinvolle aanvulling
op zijn CV. Er zitten 700 Nederlandse bedrijven, of dochters daarvan, in
Hongarije. Veelal zijn het grote concerns (Philips, ING, Unilever en Nutricia).
Als een Hongaar hogerop wil in een Nederlands bedrijf, is de kennis van de
Nederlandse taal een pré. Maar ook het groeiend aantal Nederlandse toeristen
lokt de Hongaren naar de studieboeken. Ieder jaar komen er zo'n 500.000
Nederlandse toeristen naar Hongarije.
Hongaren hebben grote waardering voor buitenlanders die tenminste een paar
woorden of zinnen in het Hongaars kennen.
Overigens is het interessant te weten dat het boeken-Hongaars overal
verstaan wordt. Er zijn nauwelijks verschillen tussen de diverse
dialecten. Omdat de oudste boeken in het Hongaars gedrukt werden in het
noordoosten van het land, geldt de tongval van die streek algemeen als het
standaard-Hongaars.
De dialecten van de Tisza-regio (waar men 'Szöged' zegt i.p.v. 'Szeged')
en het Palotzen land in het noorden (waar de 'a' nogal afwijkt) staan het
verst van de standaardtaal, maar het is niet zo dat Hongaren uit
verschillende streken elkaar niet of nauwelijks kunnen verstaan. Dat heeft
te maken met de openheid van het land (er zijn geen gebieden waar de
bevolking in een isolement leeft) en met de herbevolking van steden en
dorpen na de Turkse tijd waardoor een vermenging van dialecten ontstond.
On-line taalcursus vakantiehongaars
"HongarijeVakantieland.nl" is bezig, met behulp van haar bezoekers, een
on-line cursus Nederlands-Hongaars voor vakantiegangers te schrijven. Een beperkt aantal lessen zijn
inmiddels klaar. Alle op- en aanmerkingen evenals uw aanvullingen zijn hartelijk
welkom. Hongaarse
taalcursus.
Begroetingen
Volwassenen begroeten elkaar over het algemeen met een
ferme handdruk. Goede vrienden omarmen elkaar en geven elkaar links en rechts een
kus op de wang. De meest gangbare begroeting zijn: Jónapot
kivánok! (Ik
wens u een goededag), Jó reggelt kivánok!
(Ik wens u een goede morgen), of Jó estét kivánok!
(Ik wens u een goedenavond). Het woord "kivánok" wordt tegenwoordig
ook wel weggelaten of door de naam vervangen.
Een
bijzondere wijze van begroeten is verder nog
Kezét csókolom,
wat zoveel betekend als "Ik kus uw hand". Deze formele groet wordt
door kinderen en door mannen gebruikt die een vrouw met respect willen
benaderen. In het spraakgebruik is er verder nog de informale begroeting Szervusz
of Szia.
Aansluitend op een begroeting kan de vraag Hogy
vagy? (Hoe maakt u het?) gesteld worden. Het
geldt als bijzonder hoffelijk om iemand bij zijn titel (Doktor, Professor) en de
achternaam aan te spreken. Normaal gesproken stelt men zich in Hongarije met de
achtenaam voor, vaak gevolgd door de voornaam (Koskai Ferenc). Allen onder
vrienden en bekenden is het gebruikelijk elkaar met de voornaam aan te spreken.
Bij het afscheid zegt men: Viszontlátásrá (Tot
ziens) of Viszlát.
