Taal in Hongarije: leenwoorden

In de Dikke Van Dale staan  ruim twintig trefwoorden die het Nederlands (al dan niet via het Duits) uit het Hongaars heeft geleend. De bekendste zijn goulash, huzaar, tulp, Poesta, zigeuner en koets.

  • Tulp komt van het Hongaarse woord  tulipán.
  • Zigeuner is afgeleid van  cigány.
  • Koets is afgeleid van Kutsche in het Duits, dat op haar beurt teruggaat naar het Hongaars kocsi. Dat is een verkorting van kocsi szekér, letterlijk: wagen uit Kocs. Kocs was in de Middeleeuwen een pleisterplaats tussen Boedapest en Wenen waar paarden werden gewisseld en rijtuigen werden gemaakt.

Omgekeerd heeft het Hongaars woorden uit het Nederlands geleend. Het gaat om woorden als atlasz (atlas), bambusz (bamboe), börza (beurs), bintje (bintje), bója (boei), búr (boer, Nederlandse kolonist in zuid-afrika), csokoládé (chocolade), dözni (sigarettendoosje, ontleend aan doos), e(i)dami sajt (edammer kaas), liferans (leveren), lottéria (loterij), stélazsi (stellage), die vaak via het Duits (soms zuid-afrikaans) in het Hongaars zijn terechtgekomen. Het oudste woord dat vanuit het Nederlands in het Hongaars terecht kwam is Genti, dat al in 1286 voorkomt en waarmee een soort stof werd aangeduid afkomstig uit de Vlaamse stad Gent.

Naast leenwoorden bestaat er zoiets als leenvertalingen. Het Hongaarse csendélet gaat terug naar het Duits, dat het Nederlandse woord “stilleven” heeft geleend, een woord om een type schilderij aan te duiden. Het Hongaarse woord is geen leenwoord, maar een leenvertaling. Het bestaat uit de elementen csend- `stil(te)’ en élet `leven’, en wordt in het Hongaars sinds 1840 als term in de schilderkunst gebruikt.

Daarnaast heeft het Hongaars een paar woorden voor typisch Nederlandse verschijnselen zoals kráker (kraker), polder (polder) en remonstránsok (remonstrant) rechtstreeks geleend.

bronnen:

  • Nederlandse woorden wereldwijd, Nicoline van der Sijs, Sdu Uitgevers, Den Haag, ISBN: 978 90 12 58214 8, 2010.
  • https://www.trouw.nl/cultuur-media/wist-u-dat-het-woord-koets-uit-het-hongaars-komt~bfffe71c/