Thema's > Wijn > Somlo wijn
Somló, een eenzame berg met geweldige wijnen
Wie over hoofdweg 8 vanuit Szombathely naar Székesfehérvár
rijdt, ziet halverwege de route in een onmetelijk vlakke streek (het Kisalföld,
of Kleine laagland) plotseling een grote uitstulping in het landschap opdoemen.
Dichterbij gekomen zien we dat het een echte berg is, maar wel een heel
bijzondere en fraaie. Dit is de wijnberg van Somló, een berg met een diameter
van slechts enkele kilometers die geheel op zichzelf staat. Deze "Isten
felejtett kalap" (door God achtergelaten hoed) maakt op het eerste gezicht
geen deel uit van enig gebergte of heuvellandschap. Toch kan de Somló als een
uitloper van het Bakonygebergte worden beschouwd.
Lang geleden, miljoenen jaren geleden, vonden in dit gebied
regematig vulkaanuitbarstingen plaats. Meer naar het noordwesten, nabij het
plaatsje Mesteri ligt nog de oude krater van de Sághegy, waar tal van
bijzondere planten en dieren leven, en bij Badacsony aan de noordoever van het
Balatonmeer gaat de reeks bergen van vulkanische oorsprong weer verder.
De niet al te grote Somlóberg moet het dus eigenlijk zonder
zusjes of broertjes stellen en vormt dan ook een trekpleister voor de bevolking
in de wijde omtrek. Maar niet alleen voor een dagje uit is Somló een
aantrekkelijke berg. Ook op wijnboeren heeft de vulkanische ondergrond en de
vruchtbare bodem al eeuwenlang een grote aantrekkingskracht.
Wandelgenoegen
Wie zin heeft in een stevige wandeling door een afwisselend heuvellandschap
vol fraaie wijngaarden, bossen en rotspartijen rijdt naar Somló, parkeert
halverwege de berg op een van de (kleine) parkeerplaatsen (bijvoorbeeld op die
aan de zuidhelling bij de Szent Margitkapel) en loopt in een uurtje naar de top.
Tijdens de wandeltocht krijgt u al een indruk van het uitzicht dat de berg
Somló straks zal gaan bieden, maar als u daadwerkelijk boven op de top staat en
ook nog de uitzichttoren (Szent István kilátó) beklimt beneemt een goddelijk
panorama u de adem: vanaf de balustrade van de toren is er vrij uitzicht naar
alle windstreken. Probeer op een heldere dag te gaan, dan ziet u in het
zuidwesten de berg en burcht van Sümeg en in het noorden de stad Pápa! Maar
meestal zie je niets: dat wil zeggen: louter prachtig, vlak landschap, ongeveer
wat je zou zien als je midden in West-Groningen op een driehonderd meter hoge
toren staat! Ook voor wie graag per trein reist biedt de Somlóberg een goede
bestemming: vanuit het stationnetje van Somlóvásárhely kan men naar keuze
over een van de vier gemarkeerde routes langs de wijngaarden de berg op wandelen
naar de uitzichttoren en de burchtruďne. U kunt er ook een paar dagen
verblijven: op de flank van de berg staat een enkel pensionnetje en een modern
hotel (zelfs met tennisbaan) en op diverse plaatsen kunnen bezoekers na het
wandelen in en wijnkelder of restaurant een heerlijke wijnproefavond meemaken.
Historisch perspectief
Een kleine tien minuten van de uitzichttoren staat de imposante ruďne van
de burcht van Somló. Deze burcht werd in de vijftiende eeuw (1480) door koning
Mátyás aan veldheer Pál Kinizsi geschonken. Kinizsi had zich onderscheiden in
de strijd tegen de Turken (een strijd die jaren later uiteindelijk verloren
werd). De burcht kon maar van een zijde worden genaderd en staat op een
strategisch punt: vanaf de torens is de wijde omgeving goed in de gaten te
houden. De vensteropeningen in de torens bieden de hedendaagse bezoeker een
aantal fraaie doorkijkjes en vergezichten. Maar nadat anderhalve eeuw later de
Turken waren verdwenen had de burcht geen strategisch belang meer, deze kwam
achtereenvolgens in verschillende handen terecht. Hiermee werd het verval
ingezet dat leidde tot de verwoesting. (Ook wordt aangenomen dat de stenen van
de burcht werden gebruikt voor de bouw van een lager gelegen nieuw slot aan de
noordzijde van de berg.
Wijngeneugten
In voorbije eeuwen stond Somló vooral bekend om zijn bijzondere witte
wijnen. Evenals de Tokajerwijnen werd Somlai wijn in apotheken verkocht als
medicijn. In vino veritas! De wijnbouw vindt zijn oorsprong in de Romeinse tijd
en al in de twaalfde eeuw getuigen bronnen van een bloeiende wijncultuur op de
flanken van de Somlóberg. De Hongaarse koning László IV dronk tijdens
bezoeken aan het klooster in het nabijgelegen Zirc met genoegen zijn glaasje
Somlai. De wijn van Somló werd wel de Mátyás király bora, de wijn van koning
Matyás, genoemd! De Somlai vond later ook gretig aftrek bij het Engelse
koningshuis en de Habsburgse vorsten: om haar conditie op peil te houden dronk
keizerin Maria Theresia elke avond een glaasje!. Somlai zou een stimulerende
werking hebben op eetlust, zenuwgestel, darmfunctie en bloedsomloop en ook
worden er tal van wonderbaarlijke genezingen aan toegekend.
De wijn van Somló is door dichters en schrijvers in alle
toonaarden bezongen. Van Mihály Vörösmarty en Kálmán Mikszáth tot László
Nagy, allen bewierookten zij de vurige witte wijnen van Somlóhegy.
Kemény számat angyal zabolázza,
torkom sajog a Somló borára, (…)
Mijn rauwe mond wordt door een engel gestreeld,
De wijn van Somló verzacht mijn droge keel.
Bron: László Nagy: Kemény számat angyal zabolázza
Wijn voor de bruidsnacht
Behalve de witte wijnen Hárslevel?, Olaszrizling en Furmint is de meest
befaamde Somlai wijn echter de Juhfark. Naar verluidt kenden de Habsburgse
machthebbers al de verborgen kracht van deze Juhfark:of schapenstaart. Vóór de
bruidsnacht dronk men een glaasje om zich te verzekeren van een mannelijke
erfgenaam. De bijnaam van deze wijn luidt dan ook: Nászéjszakák bora, de wijn
voor de bruidsnacht. Ook de Habsburgse koningen en vorsten geloofden in de
kracht van deze Somlówijn: vóór de bruidsnacht dronk men het voorgeschreven
glaasje om zich aldus te verzekeren van een mannelijke erfgenaam.
Deze bijzonder tot de verbeelding sprekende wijn wordt nog steeds geproduceerd
en is momenteel in beperkte mate leverbaar in Nederland. De wijn is aan de droge
kant en bevat een aantal zachte maar zeer smaakvolle zuren. Wie er gevoelig voor
is, proeft er het vulkanisme in!
Szent István Kilátó. Deze uitzichttoren werd gebouwd in
1938 en gefinancierd uit schenkingen van de bevolking!
Bron: Most Magyarul! Tweetalig Hongarije magazine. (c) Most
Magyarul. Niets uit dit artikel mag worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt
dan na schriftelijke toestemming van de uitgever.
Tekst en fotografie Edwin van Schie.
